Lhee

De bewoning van Zuid-Lhee bestaat vandaag de dag voornamelijk uit onregelmatig geplaatste boerderijen en is grotendeels geconcentreerd rond de ˜Tieshof" en de aansluitende brink; de ˜Tellegies" (een ˜telg" of ˜telling" is een jonge eik). Het oude Noord-Lhee ligt aan de straat de ˜Hoge Haar"; de nieuwe parallelweg met bebouwing uit 1860 is de huidige doorgaande straat naar Dwingeloo.

Vroeger (tot 1812) vormde het markegebied van Lhee samen met die van Dwingeloo één schultambt; een rechtsgebied onder leiding van een schulte.  De westgrens van de marke van Lhee loopt tegenwoordig dwars door de oostelijke nieuwbouwwijken van Dwingeloo en ligt ter hoogte van de straten Nijstad en Weverslaan. Ten zuiden van beide dorpen liggen de Noord-Lheeder-es en de Zuid-Lheeder-es; erboven langs de Dwingelder Stroom de Lheedermade. Ten zuiden van de es strekt zich het Lheederzand uit; een groot bosgebied ten noorden van de Dwingelder Heide.

Het schooltje van Lhee
De voormalige bijschool van Lhee staat model voor de schoolgebouwen van omstreeks 1800. Het gebouwtje, dat bestond uit één ruimte, wordt gekenmerkt door bakstenen muren, ramen met glasruiten en veldkeien op de vloer. Midden in deze ruimte was een vuurplaats aanwezig, waar tijdens de wintermaanden een vuur gestookt kon worden. Al in 1630 is er sprake van een bijschool en dat een zekere Thomas Sagitarius (Sagitarius betekent: boogschutter) er les gaf. Hij was afkomstig uit Stettin in Pommeren. In 1953 werd het schooltje steen voor steen afgebroken en overgebracht naar het Openluchtmuseum in Arnhem, waar het in oorspronkelijke vorm weer werd opgebouwd. Pogingen om dit unieke bouwwerk voor Lhee te behouden, mislukten, ondanks de inzet van de Dwingelder hoofdonderwijzer S. Cancrinus.

De Spiker van Lhee
Een "spiker" is een verzamel- en bewaarplaats van belastingen in natura, zoals in de middeleeuwen veel gebruikt. In 1954 is deze historische plek tijdens een zandafgraving gevonden. De grafheuvels uit de bronstijd nabij het Smitsveen zijn een bewijs dat ook hier vroeger bewoners zijn geweest.