Wapse

Het verzameldorp Wapse omvat de buurtschappen Veenhuizen, Zoerte, Veldhuizen, Ten Have en Ten Darpe. Het waren alle kleine agrarische nederzettingen met nauwelijks enige middenstand. In 944 leveren deze buurtschappen van Wapse samen elf schuldmudden; afkomstig van de zovele erven, gegroepeerd rond de Binnenesch. Sinds 1871 kent deze es lintbebouwing langs de weg Vledder-Dieverbrug, de Ten Darperweg. Hier ligt het huidige Wapse, dat eerder samenviel met Ten Darpe.

Een oord van dorre verlatenheid
In 1447 komt Wapse reeds ter sprake, maar naar de betekenis van het woord tast men nog in het duister. Op de Franse kaart van 1811-1813 is Wapse aangeduid als verzamelnaam van de vijf gehuchten rond de Binnenesch. In 1925 is het gebied van dit dorp met de vijf gehuchten omschreven als: '...zand, zand en nog eens zand, ter afwisseling misschien een beetje hei of een heideplas, maar voor 't overige zandverstuivingen, binnenduinen, opgewaaide en verplaatste heuvels, een oord van dorre verlatenheid.

De inwoners van het 'verzameldorp' onderscheiden zich van het kerkdorp Diever. Het is een gemeenschap met een eigen karakter; verzameld rond het dorpshuis 'Oens Huus'. In 1897 is de coöperatieve zuivelfabriek aan de Ten Darperweg gebouwd. Tot 1903 werkte deze op handkracht; later machinaal. Op den duur werd deze fabriek verdrongen door de DOMO te Beilen. Aan dezelfde weg is de dorpsschool gebouwd. Deze stond vóór 1874 aan de Rolle en is in 1892 gerenoveerd. Het oude schooltje is later verworden tot een arbeiderswoning en is kort na 1970 afgebroken. Het vroegere centrum van Wapse is het huidige gehucht Ten Darpe; gelegen tussen Veenhuizen en Zoerte. Omstreeks 1830 stonden daar twee erven.